Tovenaars en magiërs worden vaak met elkaar vergeleken, maar er blijkt een licht nuanceverschil te zijn. Een magiër is iemand die magie gebruikt en beweert te beschikken over bovennatuurlijke krachten en deze ook kan beheersen.

Een tovenaar maakt gebruik van zijn gedachten en toverspreuken. Hij hoeft geen technologie te gebruiken en heeft geen behoefte aan publiek.

In de loop van de geschiedenis beriepen velen zich op het bezit van geheime kennis en occulte technieken, die hen in staat zouden stellen tot bovennatuurlijke ingrepen. Mogelijk het oudste 'bewaarde geheim' zou dat van het maken van vuur kunnen zijn. Kennis die de prehistorische mens macht over anderen gaf, die dit geheim niet kenden. In het bijzonder de alchemie bevatte elementen die als occult (verborgen) kunnen worden bestempeld en die slechts aan ingewijden werden doorgegeven.

Tal van mensen hebben beweerd te beschikken over magische krachten, of er werd van hen geloofd dat ze magiërs waren. Soms wordt in fantasy-verhalen onderscheid gemaakt tussen een magiër en een tovenaar. Magiërs creëren zaken met hun magie, terwijl tovenaars ook zaken kunnen doen verdwijnen. Magiërs geloven in de kracht van hun magie en hebben vaak veel kennis over chemische of natuurkundige processen en gebruiken deze kennis in de geneeskunst of het brouwen van explosieve mengsels.

In vele mythologieën spelen magiërs of tovenaars een rol. Vrouwelijke tovenaars staan vaak bekend als goede fee of heks. In fantasy (zowel literatuur als film) en in sprookjes, maar vooral sagen, worden ook vaak magiërs opgevoerd. Voorbeelden hiervan zijn:

De Tovenaar van Oz

In de Ban van de Ring en andere werken van J.R.R. Tolkien (Istari, Gandalf)

Harry Potter, Perkamentus en andere tovenaars

De magische klok

Walewein en het schaakbord

De glazen doodskist

Ti Ta Tovenaar

De tovenaarsleerling

De toverfles

Flip de Tovenaarsleerling

Jafar uit Duizend-en-één-nacht

Hocus P. Pas uit de Bommelsaga

Gargamel uit de Smurfen-serie

Catweazle